Zielsverhuizingen

Arsene_CoverAchterkleinzoon spiegelt zich aan overgrootvader: dat is de kortst mogelijke beschrijving van eenverhaal, de nieuwe grafische roman van de Italiaan Gipi alias Gianni Pacinotti (1963). De titel moet zonder spatie en in kleine letters worden geschreven, waarmee al meteen het probleem van dit werk wordt aangeduid: het is nogal pretentieus. Maar laten we eerst het ‘verhaal’ uitleggen. Silvano Landi leeft anno nu, Mauro Landi leefde ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. Silvano wordt opgenomen in een psychiatrische inrichting met wat er uitziet als acute schizofrenie, zelf gooit hij het op een burn-out. Hij maakt louter tekeningen van benzinestations en dorre bomen en precies zo’n dorre boom figureert ook in het loopgravenbestaan van zijn overgrootvader: zielsverhuizing? Dat senior was getraumatiseerd door zijn oorlogsbelevenissen wordt aannemelijk gemaakt, maar waar junior door beschadigd is blijft mistig. Al lezende krijg je trouwens sterk de indruk dat er nog een derde generatie bij betrokken is, want we volgen ook nog een jongeman die met zijn vrouw in de auto zit te praten; maar dat is volgens de flaptekst toch echt dezelfde persoon als de patiënt… Verwarrend.

Gipi leverde eerder het meesterwerk De Onschuldigen af en in eenverhaal zijn de bladzijden 106 tot en met 110 gevuld met betoverende aquarellen van regenlandschappen, dus aan talent ontbreekt het hem echt niet. Maar zijn Italo Calvino-achtige gegoochel met verteltijden en -perspectieven komt beslist niet uit de verf.

Kleinzoon eert grootvader, da’s een ander verhaal. We hebben het over ‘Arsène Schrauwen’, getekend door Olivier Schrauwen (1977). Wie zich de oude albums van Suske & Wiske voor de geest haalt, herinnert zich dat de bladzijden beurtelings blauw en bruinrood waren gedrukt. Olivier gebruikt dezelfde techniek voor zijn 256 pagina’s tellende biografie van opa, die op 7 december 1947 de boot neemt van de Schelde naar “de broeierige stranden van Afrika”. Aan boord drinkt hij talloze trappisten en op aanraden van een medepassagier knoopt hij de zomen van zijn onderbroek dicht om een invasie van olifantswormen te voorkomen. Voilá, de toon is gezet. We zullen ook nu het verhaal kort uitleggen: Arsène bezoekt in Afrika zijn vriend Roger en diens vrouw Marieke. Roger is architect en werkt aan een experimentele stad in het oerwoud, die Arsène tot Vrijheidsstad doopt. Denk aan Brasilia in het Amazone-gebied, maar dan veel raarder. De stedenbouwer wordt of is al krankzinnig, opa drinkt vele trappisten en verlustigt zich aan fantasieën over Marieke, terwijl een opgroeiende struisvogel hem gezelschap houdt.

Als tekenaar en verteller is Olivier Schrauwen volstrekt origineel, enig, uniek. Dat maakt het moeilijk om zijn werk te beschrijven, maar er zijn een paar belangrijke trefwoorden, zoals absurdisme, ouwelijkheid, grafisch vernuft en een onberispelijk taalgebruik. ‘Arsène Schrauwen’ speelt in Belgisch Congo, mag je aannemen, al komt er in het hele boek geen zwarte voor. Er zijn wel grillige boompartijen, die bizarre schaduwen werpen over de stijve, vormelijke personages, wat je symbolisch kunt duiden: de mens tracht beschaafd te blijven, in een gestreken overhemd, maar valt ten prooi aan een onbegrijpelijke natuur.

In het achtste en laatste hoofdstuk komt het boek bij zinnen. Er is een asfaltlaan door de jungle aangelegd, Vrijheidsstad heet nu Lippensville en er zijn zowel fabrieken als markten. Opvallend is ook dat de rode en blauwe inkt op de pagina’s is geïntegreerd, om aan te geven dat de hallucinante fase voorbij is. In de epiloog keert opa huiswaarts en springt in het ijskoude Antwerpen monter op de fiets. “Die was twee jaar lang aan de Belgische elementen blootgesteld, maar bleek niettemin in een uitstekende staat.”

enverhaal’, Gipi, Uitgevrij Oog & Blik/De Bezige Bij, ISBN 9789054924456, € 24,90, 3*, vertaling Els van der Pluijm.

‘Arsène Schrauwen’, Oivier Schrauwen, Uitgevrij Bries, ISBN 9789461740144, € 30, 5*

Geplaatst in Volkskrant
Categorieën
Spring naar werkbalk