Santenkraam

santenkraamEr zijn mensen die de strip een katholieke kunstvorm noemen. Omdat je in elke roomse kerk een beeldverhaal van veertien platen kunt zien: de staties. Of omdat bidprentjes een typisch katholieke opsmuk van het gebed vormen, terwijl protestanten aan het onversierde Woord genoeg hebben. Dat speelt mee op de achtergrond van de tentoonstelling ‘Santenkraam’ in Het Beeldverhaal te Amsterdam, waar zes tekenaars uitpakken met strips en cartoons over relikwieën en martelaarschap. Er klinken Gregoriaanse gezangen en wierook walmt uit een vaatje: aan sfeer geen gebrek.

De aanvoerder van het gezelschap is Marcel Ruijters, afkomstig uit Sittard, die al enkele boeken heeft gewijd aan het katholieke erfgoed. In ‘Sine Qua Non’ en ‘Allerheiligen’ figureren talloze nonnen, wandelende skeletten, doorgezaagde asceten, griffioens en andere gedrochten, een carnaval van paapse folklore. Uit zijn zeefdrukkenboek ‘1348’, genoemd naar het jaar dat de Zwarte Pest Europa bereikte, heeft hij vijf prenten gekozen voor de tentoonstelling in Amsterdam, waarop eveneens de draak wordt gestoken met alles wat men voor lief moet nemen om de hemelse zegeningen te beërven.

Ook de andere tekenaars zitten op dit spoor. Edmond Spierts (alias Vlerk) maakte een strip over ‘De Hagiografie van Sint Denijs’ die het ‘koplooslopen’ tot kunst verhief en als een onthoofde haan naar zijn heiligverklaring holde, en Jean Gouders beschrijft de lijdensweg van Zuster Franziska Leclou, die in 1933 op 33-jarige leeftijd stierf. “Ik wil lijden zo veel en zo lang als het God behaagt”, zegt ze met een gelukzalige glimlach. Daarnaast heeft Gouders een beeldje opgehangen van de heilige Sebastiaan, doorboord met pijlen en met een gezicht dat sterk doet denken aan ex-premier Ruud Lubbers, geschoold bij de Jezuïeten te Nijmegen. De heiligenlevens die Matthias Giesen heeft verbeeld zijn raadselachtiger, soberder. “Lupus van Angle maakte de oversteek naar Normandië; verder is niets van hem bekend.” Op een zwartwitte inkttekening zien we een man onder een deken liggen. Alleen een voetzool is zichtbaar en achter een boomstam gaat een halve hond schuil. Mystiek en mystificatie kunnen niet zonder elkaar.

Van de zes tekenaars die aan ‘Santenkraam’ deelnemen is er gek genoeg maar één die het onderwerp naar de huidige tijd heeft getild, en dat is Berend Vonk. In ‘De Verzoekingen van de Heilige Antonius’ zien we een gekweld man op een stoel in een kamer zitten. Links dringt een man zijn blote billen aan hem op, rechts duwt een vrouw haar borsten tegen hem aan. Een dubbele lapdance die het slachtoffer peentjes doet zweten. De verleidingen van Satan zijn van alle tijden en niet alleen van de Gotische middeleeuwen, dat heeft Vonk goed begrepen. Het is typerend voor een geseculariseerd land als het onze dat men bij katholieke praktijken louter aan het verre verleden denkt. Terwijl op 27 april jongstleden in het Vaticaan maar liefst twee pausen tegelijk werden heiligverklaard: Johannes XXIII de 23ste en Johannes Paulus de 2de. Stof genoeg voor een satirische strip, zou je denken.

‘Santenkraam’, tot 25 juli bij Het Beeldverhaal, Bilderdijkstraat 80, Amsterdam. 3*

Geplaatst in Volkskrant
Categorieën
Spring naar werkbalk