Een zwarte zon boven Turkije

halfdan0007Prikkeldraad op een hoge muur, een wachttoren, sneeuwvlokken en de Turkse vlag. Met die ingrediënten begint ‘Deserteur’, het sombere eerste deel van de trilogie ‘Kakkerlak’ die is geschreven en getekend door Halfdan Pisket (30). Deze Deense stripmaker van Turkse afkomst heeft zijn vader langdurig geïnterviewd over een leven dat begon aan de grens met Armenië en via een doornig pad van gevangenissen, vechtpartijen en drugsgebruik leidde naar een gefatsoeneerd leven als migrant in Denemarken. De zoon kreeg voor zijn uitwerking van die gesprekken de prijs voor het beste Deense beeldverhaal, nadat hem eerder een prestigieuze werkbeurs van de Danish Arts Council was toegekend. Dat noemt men: sociale mobiliteit.

De ontstaansgeschiedenis van ‘Deserteur’ doet denken aan die van ‘Maus – A Survivor’s Tale’ van Art Spiegelman, die in de jaren tachtig zijn vader Vladek interviewde over diens verblijf in Auschwitz en daar een wereldberoemde graphic novel over tekende. Piskets verslag is niet minder grimmig. Zijn vader groeit op een in een gebied waar de landsgrenzen voortdurend schuiven en militairen het straatbeeld domineren. De ‘gezichtslozen’ worden ze genoemd, en Pisket beeldt de soldaten consequent af met doeken over hun hoofd waarop ogen zijn geschilderd. Maar hoe wezenloos ze er ook uitzien, ze zijn bereid tot schieten als het moet en doden eerst de beste vriend van Piskets vader en vervolgens zijn broer. Daarna wordt hij, bittere ironie van het lot, opgeroepen voor de militaire dienstplicht: hij is nu zelf een gezichtsloze. Tegen die tijd weet je als lezer al dat hij het masker zal afrukken om als deserteur in de gevangenis te belanden.

Pisket vertelt zijn verhaal niet in chronologisch volgorde, maar als een koortsige serie flashbacks. Getekend in zwartwit zonder arceringen, met absolute contrasten. De Turkse zon, die wij als toeristen hoog en geel aan de hemel zien staan, maakt hij zwart. Daartegenover staan de epileptische aanvallen van zijn vader, die baadt in een wit en denkbeeldig licht. Het is koud en het sneeuwt voortdurend:  ‘Deserteur’ speelt zich af in de omgeving van de stad Kars waar ook Orhan Pamuks roman ‘Sneeuw’ is gesitueerd. De weergave van het gevangenisleven is huiveringwekkend en doet het ergste vrezen voor de 3.000 militairen die na de mislukte coupe van vorige week zijn gearresteerd en nu al bloedige sporen van geweldpleging vertonen.

‘Deserteur’ wordt op de markt gebracht door de nieuwe uitgeverij SubQ, onderdeel van transmediaproducent Submarine. Bruno Felix is een van de initiatiefnemers en bedacht SubQ samen met Paulien Loerts, directeur van Singel Uitgeverijen. Na ‘Deserteur’ zal de uitgeverij ‘Refugee Republic’ uitbrengen, waarin tekenaar Jan Rothuizen samen met journalist Martijn van Tol en fotograaf Dirk-Jan Visser het leven in een vluchtelingenkamp beschrijft.

Bij het tekenen van zijn boek moest Halfdan Pisket ook aan die vluchtelingen denken. Wanneer 35 procent van de bevolking van Denemarken stemt op een partij die immigranten weg wil hebben, zegt hij, moeten de verhalen over die immigranten verteld worden. Hij ziet overeenkomsten tussen de gastarbeiders van toen en de vluchtelingen van nu. Vooral in de manier waarop de maatschappij met deze mensen omgaat. “Ik wil laten zien hoe dun de lijn is tussen geluk en verdriet. Succesverhalen over allochtonen zijn er weinig. Ik ben de enige in mijn kennissenkring die een vorm van succes heeft. De allochtone kinderen waarmee ik ben opgegroeid, gaan de gevangenissen in en uit.”

‘Deserteur’ – Halfdan Pisket, ISBN 9789021403274, Uitgeverij SubQ, 4 sterren

Geplaatst in Volkskrant
Categorieën
Spring naar werkbalk